Working women stress – आजच्या २१ व्या शतकात महिला पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून प्रत्येक क्षेत्रात काम करत आहेत. मग ते अंतराळ संशोधन असो किंवा कॉर्पोरेट जग. मात्र, या यशाच्या शिखरावर पोहोचताना त्यांना एका अदृश्य शत्रूचा सामना करावा लागतो, तो म्हणजे ‘तणाव’ (Stress).
संशोधनानुसार, पुरुषांच्या तुलनेत कामकरी महिलांमध्ये तणावाचे प्रमाण अधिक असते. याची कारणे केवळ कामाच्या ठिकाणची नसून सामाजिक आणि कौटुंबिक देखील आहेत.
१. ‘डबल बर्डन’ किंवा दुहेरी जबाबदारी – Working women stress
भारतीय समाजात आजही घराची सर्व जबाबदारी महिलांचीच असते, असा एक अलिखित नियम आहे. स्त्री कितीही मोठ्या पदावर असली, तरी सकाळी ऑफिसला जाण्यापूर्वी स्वयंपाक करणे, मुलांची तयारी करणे आणि ऑफिसवरून आल्यावर पुन्हा घरकामात गुंतणे हे तिच्या नशिबी येतेच. यालाच ‘Second Shift’ असेही म्हणतात. ही दुहेरी जबाबदारी महिलांना शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या थकवून टाकते.
२. वर्क-लाईफ बॅलन्सचा अभाव (Work-Life Balance)
ऑफिसचे टार्गेट्स, डेडलाईन्स आणि मीटिंग्स सांभाळताना घरच्या गरजांकडे लक्ष देणे कठीण होते. जेव्हा एखादी स्त्री ऑफिसमध्ये असते, तेव्हा तिला घरची काळजी वाटते आणि घरी असते तेव्हा ऑफिसच्या कामाचे टेन्शन असते. या सततच्या ओढाताणीमुळे ‘बर्नआउट’ (Burnout) होण्याची शक्यता वाढते.
३. ‘परफेक्शन’चा दबाव
अनेक महिलांना ‘सुपरवुमन’ बनण्याचा छंद किंवा दबाव असतो. त्यांना उत्तम कर्मचारी, आदर्श आई, प्रेमळ पत्नी आणि सुजाण सून या सर्व भूमिकांमध्ये १००% यशस्वी व्हायचे असते. या ‘परफेक्ट’ असण्याच्या ध्यासामुळे त्या स्वतःकडे दुर्लक्ष करतात, ज्यामुळे तणाव निर्माण होतो.
४. कामाच्या ठिकाणी होणारा भेदभाव (Gender Bias)
अनेकदा कॉर्पोरेट क्षेत्रात महिलांना त्यांच्या क्षमतेपेक्षा कमी लेखले जाते. पदोन्नतीसाठी (Promotion) पुरुषांना प्राधान्य मिळणे किंवा समान कामासाठी कमी पगार मिळणे, यामुळे महिलांमध्ये असंतोष आणि तणाव निर्माण होतो. तसेच, कामाच्या ठिकाणी होणारे मानसिक छळ किंवा ‘मायक्रो-अॅग्रेशन्स’ महिलांच्या मानसिक स्वास्थ्यावर परिणाम करतात.
५. मुलांच्या संगोपनाची चिंता
कामकरी मातांसाठी मुलांचे संगोपन हा सर्वात मोठा तणावाचा विषय असतो. “मी मुलाला पुरेसा वेळ देऊ शकत नाहीये का?” ही अपराधीपणाची भावना (Mom Guilt) त्यांना सतत पोखरत असते. पाळणाघर (Creche) किंवा बेबीसिटरवर अवलंबून राहताना सुरक्षिततेची वाटणारी भीती तणावात भर घालते.
तणावाची लक्षणे कशी ओळखावीत?
- महिलांमध्ये तणाव केवळ मानसिक नसून तो शारीरिक स्वरूपातही दिसून येतो:
- भूक न लागणे किंवा जास्त खाणे (Emotional Eating).
- सतत चिडचिड होणे किंवा राग येणे.
- निद्रानाश (Insomnia) किंवा झोप न लागणे.
- सतत डोकेदुखी किंवा पाठदुखी जाणवणे.
- कामावर लक्ष केंद्रित न करता येणे.
विशेष संधी: स्त्रियांचे मानसशास्त्र समजून घेण्यासाठी एक पाऊल…
केवळ स्वतःचा तणाव कमी करणे पुरेसे नाही, तर आपल्या आसपासच्या अनेक स्त्रियांना या मानसिक संघर्षातून बाहेर काढण्यासाठी शास्त्रशुद्ध ज्ञानाची गरज आहे. आजची स्त्री करिअर, कुटुंब आणि नातेसंबंधांची जी दुहेरी ओढाताण सहन करत आहे, त्यासाठी संवेदनशील समुपदेशन आवश्यक आहे.
याच उद्देशाने ‘संवेदन गुरुकुल‘ घेऊन येत आहे एक विशेष उपक्रम:
स्त्रियांचे मानसशास्त्र (Women’s Psychology) कौन्सिलिंग सर्टिफिकेट कोर्स
स्त्रियांचे मानसशास्त्र हे पुरुषांपेक्षा आणि प्रत्येक स्त्रीमध्येही तिच्या वयानुसार व आयुष्याच्या टप्प्यांनुसार वेगळे असते. हेच बारकावे समजून घेण्यासाठी आणि प्रभावी समुपदेशनाची व्यावसायिक समज विकसित करण्यासाठी हा कोर्स अत्यंत उपयुक्त आहे.
- प्रशिक्षक: सुप्रसिद्ध मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. राजेंद्र बर्वे
- कालावधी: २ महिने (२० मार्च पासून सुरू)
- वेळ: दर शुक्रवारी, रात्री ७ ते ९ (झूमवर लाईव्ह)
- संलग्नता: स्किल इंडिया सहयोगी संवेदन मानसशास्त्र अभ्यास केंद्र.
- नोंदणीसाठी किंवा अधिक माहितीसाठी संपर्क करा: 8767590355
तणाव कमी करण्यासाठी प्रभावी उपाय (Stress Management Tips)
तणाव पूर्णपणे टाळणे कठीण असले तरी, योग्य नियोजनाने तो नक्कीच कमी करता येतो.
१. कामाची विभागणी करा (Delegate Tasks)
घरातील सर्व कामे मीच करणार, हा हट्ट सोडा. घरातील इतर सदस्यांची मदत घ्या. पती, मुले किंवा घरातील मोठ्या व्यक्तींना कामात सहभागी करून घ्या. कामाची विभागणी केल्यास तुमच्यावरील भार कमी होईल.
२. ‘नाही’ म्हणायला शिका
प्रत्येक वेळी प्रत्येकाला मदत करणे किंवा प्रत्येक काम स्वीकारणे आवश्यक नसते. जर तुमची क्षमता संपली असेल, तर नम्रपणे ‘नाही’ म्हणायला शिका. यामुळे तुमची ऊर्जा वाचेल.
३. स्वतःसाठी वेळ काढा (Me-Time)
दिवसभरात किमान १५-२० मिनिटे स्वतःसाठी काढा. यामध्ये तुम्हाला आवडणारे छंद जोपासा, जसे की वाचन, संगीत ऐकणे किंवा फक्त शांत बसणे. स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष देणे हा स्वार्थ नसून ती गरज आहे.
४. शारीरिक व्यायाम आणि आहार
योगासने, ध्यान (Meditation) आणि नियमित चालणे यामुळे शरीरातील ‘एंड्रॉर्फिन’ (Endorphins) नावाचे आनंदी संप्रेरक वाढतात. तसेच संतुलित आहार घेतल्याने शरीराला ताकद मिळते.
५. अपराधीपणाची भावना सोडा (Let go of Guilt)
तुम्ही एक चांगली आई आणि कर्मचारी दोन्ही आहात, हे स्वतःला वारंवार सांगा. प्रत्येक गोष्ट परफेक्ट असणे आवश्यक नाही. कधी कधी घर विस्कटलेले असले तरी चालेल, पण तुमचे मानसिक स्वास्थ्य बिघडता कामा नये.
निष्कर्ष
नोकरी करणाऱ्या महिला ही समाजाची शक्ती आहे. त्यांचा तणाव कमी करणे ही केवळ त्यांची वैयक्तिक जबाबदारी नसून ती कुटुंब आणि समाजाचीही जबाबदारी आहे. जेव्हा घरचे लोक कामात मदत करतील आणि ऑफिसमध्ये पोषक वातावरण मिळेल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने महिला तणावमुक्त होऊन प्रगती करू शकतील.
लक्षात ठेवा, “एक आनंदी स्त्री एक आनंदी घर निर्माण करते.”
तुमच्या करिअर आणि वैयक्तिक विकासासाठी आजच नोंदणी करा!
जर तुम्हाला स्त्रियांच्या मानसिक समस्या, न्यूनगंड आणि स्वीकाराची जाणीव यावर शास्त्रशुद्ध पद्धतीने काम करायचे असेल, तर हा कोर्स तुमच्यासाठी एक उत्तम संधी आहे. तणावमुक्त जीवनाकडे आणि इतरांना मदत करण्याकडे हे तुमचे पहिले पाऊल ठरेल.
नोंदणीसाठी किंवा अधिक माहितीसाठी संपर्क करा: 8767590355